Πώς δουλεύει το MRP: από το BOM στην παραγγελία υλικών

Σε κάθε μονάδα παραγωγής υπάρχει η ίδια καθημερινή ερώτηση: τι πρέπει να παραγγείλουμε σήμερα, σε τι ποσότητα και για πότε, ώστε η παραγωγή της επόμενης εβδομάδας να μη σταματήσει; Όταν τα προϊόντα είναι λίγα, η απάντηση βγαίνει με ένα λογιστικό φύλλο. Όταν όμως κάθε τελικό προϊόν αποτελείται από δεκάδες εξαρτήματα και υλικά, οι υπολογισμοί γίνονται δύσκολοι και τα λάθη ακριβά.

Εδώ έρχεται ο προγραμματισμός απαιτήσεων υλικών (Material Requirements Planning). Στο άρθρο αυτό δεν θα σταθούμε τόσο στον ορισμό, όσο στο πώς ακριβώς δουλεύει ο υπολογισμός, βήμα προς βήμα, και τι χρειάζεται μια επιχείρηση για να της δίνει αξιόπιστα αποτελέσματα.

Από πού ξεκίνησε η λογική του MRP

Η μέθοδος διαμορφώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 από τον Joseph Orlicky, μηχανικό της IBM, και εξελίχθηκε με τη συνεργασία των Oliver Wight και George Plossl. Το βιβλίο του Orlicky το 1975 έκανε τη μέθοδο γνωστή σε όλη τη μεταποίηση και ως τις αρχές της δεκαετίας του 1980 κυκλοφορούσαν ήδη εκατοντάδες προγράμματα που την εφάρμοζαν.

Η βασική ιδέα είναι απλή: η ζήτηση για τα υλικά και τα εξαρτήματα δεν προβλέπεται ξεχωριστά, αλλά προκύπτει από τη ζήτηση για τα τελικά προϊόντα. Τα τελικά προϊόντα έχουν ανεξάρτητη ζήτηση (τα αγοράζουν οι πελάτες), ενώ τα υλικά τους έχουν εξαρτημένη ζήτηση (τα χρειαζόμαστε μόνο επειδή θα φτιάξουμε τα τελικά).

Τα τρία δεδομένα που χρειάζεται ο υπολογισμός

Κάθε σύστημα MRP στηρίζεται σε τρεις βασικές πηγές πληροφορίας:

• Κύριο πρόγραμμα παραγωγής (Master Production Schedule): ποια τελικά προϊόντα θα παραχθούν, σε τι ποσότητα και σε ποια περίοδο.
• Κατάλογος υλικών (Bill of Materials, BOM): η ιεραρχική λίστα με όλα τα υλικά, τα υποσυγκροτήματα και τα εξαρτήματα κάθε προϊόντος, μαζί με τις ποσότητες που χρειάζονται ανά μονάδα.
• Κατάσταση αποθεμάτων: τι υπάρχει σήμερα στην αποθήκη, τι έχει ήδη παραγγελθεί και πότε αναμένεται να έρθει.

Αν ένα από τα τρία είναι λάθος, το αποτέλεσμα θα είναι λάθος, όσο καλό κι αν είναι το λογισμικό.

Τα τρία βήματα: ανάλυση, καθαρές ανάγκες, χρονική μετατόπιση

Ο υπολογισμός ακολουθεί πάντα την ίδια σειρά.

1. Ανάλυση (explosion). Το σύστημα παίρνει το πρόγραμμα παραγωγής και, μέσα από το BOM, το «σπάει» στα υλικά του. Αν μια επιχείρηση θέλει να φτιάξει 200 καρέκλες και κάθε καρέκλα έχει 4 πόδια, προκύπτει ακαθάριστη ανάγκη 800 ποδιών. Η ίδια λογική περνά σε κάθε επίπεδο της δομής: από την καρέκλα στο πόδι, από το πόδι στην πρώτη ύλη.

2. Υπολογισμός καθαρών αναγκών (netting). Από την ακαθάριστη ανάγκη αφαιρείται ό,τι υπάρχει ήδη διαθέσιμο ή έρχεται. Αν στην αποθήκη υπάρχουν 300 πόδια και 100 είναι ήδη παραγγελμένα, η καθαρή ανάγκη είναι 400.

3. Χρονική μετατόπιση (offsetting). Η καθαρή ανάγκη τοποθετείται στον χρόνο, αφαιρώντας τον χρόνο παράδοσης (lead time). Αν τα πόδια χρειάζονται στη γραμμή στις 20 του μήνα και ο προμηθευτής θέλει 10 ημέρες, η παραγγελία πρέπει να φύγει ως τις 10.

Το αποτέλεσμα είναι προγραμματισμένες παραγγελίες: αιτήματα αγοράς για ό,τι αγοράζεται και εντολές παραγωγής για ό,τι φτιάχνεται εσωτερικά. Όταν αλλάζει κάτι, για παράδειγμα καθυστερεί μια παράδοση, το σύστημα βγάζει ειδοποιήσεις επαναπρογραμματισμού.

Τι κερδίζει μια επιχείρηση στην πράξη

Όταν ο υπολογισμός γίνεται σωστά, τα οφέλη φαίνονται γρήγορα στην καθημερινή λειτουργία:

• μικρότερα αποθέματα, γιατί αγοράζεται μόνο ό,τι χρειάζεται και όταν χρειάζεται,
• λιγότερες στάσεις παραγωγής από έλλειψη υλικού,
• πιο αξιόπιστοι χρόνοι παράδοσης προς τους πελάτες,
• ευκολότερη διαχείριση σύνθετων ή παραμετροποιημένων προϊόντων,
• καλύτερη εικόνα για όλες τις ανοιχτές εντολές αγοράς και παραγωγής.

Οι σύγχρονες λύσεις προσθέτουν και μεθόδους πρόβλεψης ζήτησης πάνω στη βασική λογική. Για παράδειγμα, η BOSSOFT περιγράφει στη σελίδα της για το MRP ένα σύστημα που συνδυάζει τον κλασικό υπολογισμό από τη ζήτηση προς τα υλικά με πολλαπλές μεθόδους πρόβλεψης και προγραμματισμού, λαμβάνοντας υπόψη αποθέματα, χρόνους παράδοσης και τη δομή των προϊόντων.

Τα όρια της μεθόδου

Το MRP δεν είναι μαγικό. Οι πηγές που ασχολούνται με τη διοίκηση παραγωγής επισημαίνουν σταθερά τους ίδιους περιορισμούς:

• Εξάρτηση από την ακρίβεια των δεδομένων: λάθος απόθεμα ή λάθος BOM σημαίνει λάθος παραγγελίες.
• Ευαισθησία στις αλλαγές: κάθε τροποποίηση στη σύνθεση ενός προϊόντος απαιτεί νέο υπολογισμό.
• Σταθεροί χρόνοι παράδοσης: η μέθοδος υποθέτει ότι ο χρόνος παράδοσης είναι γνωστός, ενώ στην πραγματικότητα μεταβάλλεται.
• Αξιοπιστία πρόβλεψης: αν το πρόγραμμα παραγωγής βασίζεται σε αδύναμη πρόβλεψη, όλη η αλυσίδα επηρεάζεται.
• Κόστος εφαρμογής: η εγκατάσταση και η συντήρηση απαιτούν χρόνο, εκπαίδευση και πειθαρχία.

Πριν την εφαρμογή: ένας σύντομος έλεγχος

Πριν μια επιχείρηση επενδύσει σε σύστημα προγραμματισμού υλικών, αξίζει να απαντήσει σε μερικές ερωτήσεις:

• Είναι ενημερωμένα και πλήρη τα BOM όλων των προϊόντων;
• Συμφωνεί το λογιστικό απόθεμα με το φυσικό; Πόσο συχνά γίνεται απογραφή;
• Είναι καταγεγραμμένοι οι πραγματικοί χρόνοι παράδοσης κάθε προμηθευτή;
• Υπάρχει ένα πρόγραμμα παραγωγής που ενημερώνεται τακτικά και το εμπιστεύονται όλα τα τμήματα;

Όσο περισσότερα «ναι» υπάρχουν, τόσο πιο γρήγορα το σύστημα θα αποδώσει.

Συμπέρασμα

Ο προγραμματισμός απαιτήσεων υλικών μετατρέπει μια δύσκολη, επαναλαμβανόμενη ερώτηση σε έναν υπολογισμό με σαφή βήματα: ανάλυση του προϊόντος, αφαίρεση του διαθέσιμου αποθέματος και τοποθέτηση των παραγγελιών στον χρόνο. Η αξία του όμως κρίνεται από την ποιότητα των δεδομένων που τον τροφοδοτούν. Με καθαρά BOM, σωστά αποθέματα και ρεαλιστικούς χρόνους παράδοσης, η παραγωγή γίνεται πιο προβλέψιμη και το κεφάλαιο που δεσμεύεται στην αποθήκη μικραίνει.

Πηγές

• TechTarget, What is Material Requirements Planning (MRP)? https://www.techtarget.com/searcherp/definition/material-requirements-planning-MRP
• CIPS, Material Requirement Planning (MRP). https://www.cips.org/intelligence-hub/operations-management/material-requirements-planning

Σχετικοί οδηγοί

Επαγγελματικός προσανατολισμός ενηλίκων: πότε βοηθά και πώςΠολλοί συνδέουν τον επαγγελματικό προσανατολισμό με τους μαθητές του λυκείου και το μηχανογραφικό. Στην πράξη, το...Πότε αξίζει η επισκευή θυροτηλεφώνου και πότε η αλλαγήΤο θυροτηλέφωνο είναι από τις συσκευές που δεν σκεφτόμαστε μέχρι τη μέρα που θα σταματήσει να...Αεροκουρτίνα για κατάστημα: πόση παροχή θέλει η πόρτα σαςΜια πόρτα καταστήματος που μένει ανοιχτή φέρνει πελάτες, αλλά αφήνει και τον κλιματισμένο αέρα να φεύγει...